نيست . و ثانيا - لازم آيد كه خداوند داراى آلات و ادوات تكلم ( سخن گفتن ) باشد بنابراين جسم و محتاج بآلت خواهد بود و خداوند منزه از جسم و احتياج است . و كراميه ( منسوبين بكرام كه قائل بتشبيه شده و خدا را جوهر و مستقر بر عرش ميدانند ) گفتند مراد از كلام ، كلام لفظى است و تكلم را صفتى حادث و قائم بذات دانستند . و اين عقيده نيز باطل است ، براى اينكه لازم آيد خداوند جسم و داراى آلت تكلم باشد چنانچه در رد حنابله ذكر شد . و مذهب حق اين ستكه مراد از كلام ، كلام لفظى است - يعنى - حروف و اصوات مركبه كه مفهم معانى مقصوده باشد و تكلم صفتى است حادث و قائم بجسمى از اجسام كه خداوند كلام را در آن جسم ايجاد ميفرمايد ، چنانچه ايجاد كلام در كوه طور و درخت براى حضرت موسى ( ع ) نمود بنابراين تكلم فعلى از افعال الهى است . و دليل بر اينكه خداوند متكلم است يكى ضرورت دين اسلام مىباشد چه آنكه نزد جميع مسلمانان ثابت و مسلم است كه قرآن مجيد كلام الهى است . و ديگر معجزه بودن قرآن از لحاظ اسلوب كلام است كه چون اين نحوه كلام با اين اسلوب و نظم خاص از قدرت بشر خارج مىباشد دلالت مىكند بر اينكه كلام خالق است . و ديگر نص صريح قرآن است در آيه شريفه وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى تَكْلِيماً « 1 » ( سخن گفت خدا با موسى سخن گفتنى ) كه دلالت بر صفت تكلم مينمايد . و دليل بر حدوث آن ( صفت تكلم ) اين ستكه تكلم فعلى از افعال الهى و افعال خداوند مسبوق بعدم است چنانچه گذشت . و دليل بر اينكه تكلم قائم بجسم مىباشد اين ستكه عرض است و عرض بدون

--> ( 1 ) آيه 163 سورهء نساء